Μουσικές Ιστορίες – Gilberto Gil

Σαν σήμερα το 1942 γεννήθηκε ο Gilberto Passos Gil Moreira γνωστός με το όνομα Gilberto Gil.

Ο Gilberto Gil γεννήθηκε το ’42 στο Salvador της Bahia  της Βόρειας Βραζιλίας, μία περιοχή όπου η μουσική έπαιξε έναν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της βραζιλιάνικης μουσικής πολυχρωμίας.

Με τη μουσική ασχολήθηκε από τα παιδικά του χρόνια, στην αρχή ως ακορντεονίστας και λίγο αργότερα, αφού άκουσε τις πρώτες ηχογραφήσεις της bossa nova  με τον συμπατριώτη του Joao Gilberto, στράφηκε στην κιθάρα που έκτοτε δεν την εγκατέλειψε ποτέ. Εικοσάχρονος θα πάρει τον δρόμο για το Σάο Πάολο κι εκεί θα γνωρίσει, μεταξύ άλλων, μια ήδη μυθική προσωπικότητα, τον τραγουδοποιό Σίκο Μπουάρκε. H συνάντηση αυτή θα είναι καθοριστική όχι μόνο για τη μουσική του πορεία αλλά και για τη μετέπειτα πολιτική του στάση. Λίγο αργότερα, στα 1967, στο Ρίο Ντε Ζανέιρο, τη χρονιά που η δικτατορία διανύει τον τρίτο χρόνο στην εξουσία, ο Gilberto Gil θα αρχίσει να μαζεύει πάνω του τα βλέμματα του μεγάλου κοινού και να γράφει ιστορία. Παρέα με τα πιο λαμπρά και ανήσυχα μυαλά της εποχής δημιούργησε το κίνημα που άλλαξε το τοπίο στη βραζιλιάνικη μουσική: το «tropicalismo». Το καλλιτεχνικό αυτό κίνημα, για να διατυπώσει την άποψή του για την τέχνη ως φορέα κοινωνικής αλλαγής.

Πιστός ακόμη και σήμερα στη φιλοσοφία του tropicalismo, ο Gilberto Gil είχε δηλώσει στο παρελθόν: «Είμαστε φτιαγμένοι απ’ όλα τα πράγματα, και όλα τα πράγματα είναι φτιαγμένα και από εμάς. Αυτή η αντίληψη μας ώθησε να δημιουργήσουμε μια καινούργια μουσική, που την ίδια στιγμή ήταν και η παλαιότερη. Φέραμε στο φως την παράδοσή μας, απoδώσαμε φόρο τιμής στους μεγάλους μουσικούς του παρελθόντος, γιορτάσαμε τον ερχομό της bossa nova και επιτρέψαμε στους εαυτούς μας να παρασυρθούν από τον ανεμοστρόβιλο του ροκ εν ρολ».
H μαχόμενη Αριστερά θα τον αμφισβητήσει, θεωρώντας ότι η μουσική του είναι πολύ κοντά στα «αμερικανικά πρότυπα» – κάτι μισητό, την εποχή εκείνη, για ευνόητους λόγους. H πολεμική θα συνεχιστεί και προς το κίνημα του «Tropicalismo» που τότε αρχίζει να διαμορφώνεται από μια ομάδα ευφάνταστων καλλιτεχνών. Μαζί του τάχθηκαν οι αμφισβητίες της δεκαετίας του ’60, δηλαδή οι σπουδαίες μορφές της bossa nova Antonio Carlos Jobim ή ο Joao Gilberto, ο Caetano Veloso, η Gal Costa, ο Tom Ze και οι Mutantes.

Το κίνημα του tropicalismo αφορά στην κοινωνικά ευαισθητοποιημένη μουσική, που βασίζεται στην καλλιτεχνική έκφραση και όχι στην εμπορευματοποίηση και συγχρονίζεται με τα νέα μουσικά ρεύματα, που την εποχή εκείνη ήταν το ροκ και ο ηλεκτρικός ήχος. Έτσι, οι tropicalistas στα τέλη του ’60 συνδύασαν τo rock, τη reggae, την afro jazz του Fela Cuti και τη βραζιλιάνικη μουσική, και παρήγαγαν έναν  εντελώς καινούργιο ήχο. Ο θεωρητικός και φιλοσοφικός κορμός του «tropicalismo» στηριζόταν σ’ ένα παλιότερο βραζιλιάνικο πολιτιστικό κίνημα της δεκαετίας του ’20, το περίφημο «Antropofagia». Σύμφωνα με το μανιφέστο του, οι διεθνείς και ευρωπαϊκές καλλιτεχνικές και φιλοσοφικές επιρροές αναμειγνύονταν και «καταναλώνονταν», αποκτούσαν τις συνάφειες με τις βραζιλιάνικες παραδόσεις και ξαναγεννιόντουσαν σαν ένα οργανικό κομμάτι του βραζιλιάνικου πολιτισμού.

H επιλογή του Gilberto Gil στη θέση του υπουργού πολιτισμού της Βραζιλίας, εκτός από καλλιτεχνική, είχε και ένα ιδιαίτερο σημειολογικό ενδιαφέρον. Πρόκειται για μια πολυδιάστατη μουσική προσωπικότητα που στρατεύτηκε ενάντια στην εικοσιπεντάχρονη στρατιωτική δικτατορία – που επιβλήθηκε στα μέσα του ’60 – με προσωπικό κόστος τη φυλάκιση και την εξορία, και που διεκδίκησε με τόλμη και αποφασιστικότητα την αναγνώριση της αφρικανικής καταγωγής του, ως μία συνισταμένη του βραζιλιάνικου πολιτισμού, σε μία χώρα όπου η διακρίσεις ανάλογα με τη φυλετική καταγωγή συνεχίζονται.

Από τη θέση του υπουργού Πολιτισμού συνέχισε να τραγουδάει και να δίνει συναυλίες. Ο δίσκος του Kaya N’gan Daya είναι ένας φόρος τιμής στον Μπομπ Μάρλεϊ, σε μία από τις πιο σημαντικές προσωπικότητες της «εξόριστης αφρικανικής κοινότητας» που δεν σταμάτησε να μάχεται ενάντια στις δικτατορίες και τον ρατσισμό. Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι λίγο μετά την ανάληψη των καθηκόντων του η «New York Times» έγραψε ειρωνικά: «Μοιάζει να έχει εκλεγεί ο Bob Marley».

Από τότε τo «No woman no cry» αποτελεί ένα από τα πιο δημοφιλή τραγούδια που ερμηνεύει σε όλες τις συναυλίες που δίνει ανά τον κόσμο.

Μουσικές Ιστορίες – Gilberto Gil