02Σεπ2017 – Αφύλαχτη Διάβαση

«Δύο φορές πρόσφυγες»

Το δεύτερο μέρος της μεγάλης ιστορικής έρευνας για τους πρόσφυγες-κατοίκους των νησιών του Αιγαίου κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου είναι αφιερωμένη η εκπομπή «Αφύλαχτη Διάβαση», που μεταδίδεται το Σάββατο 2 Σεπτεμβρίου 2017 και ώρα 12:00 από το Πρώτο Πρόγραμμα.

Μέσα σε είκοσι χρόνια χιλιάδες άνθρωποι έγιναν δύο φορές πρόσφυγες και υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους σε συνθήκες πολέμου. Είναι οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής που από το 1941 και αργότερα, κάτω από την πίεση της Ιταλικής και έπειτα ναζιστικής κατοχής, φεύγουν κρυφά με βάρκες από τα νησιά τους και προσεγγίζουν τα μικρασιατικά παράλια. Η Τουρκία από χώρα-διώκτης γίνεται αυτή τη φορά χώρα-υποδοχέας.

Οι πρόσφυγες των νησιών του Αιγαίου θα παραμείνουν για μικρό χρονικό διάστημα επί τουρκικού εδάφους και, ύστερα, με τρένα θα διασχίσουν την τουρκική επικράτεια και θα διανεμηθούν σε στρατόπεδα προσφύγων στη Συρία, την Παλαιστίνη, την Αιθιοπία και την Αίγυπτο.

Πρόκειται για ένα σχετικά άγνωστο ερευνητικό πεδίο, το οποίο δεν έχει μελετηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα. Τις συνθήκες αναχώρησης και εγκατάστασης των προσφύγων εκείνης της περιόδου φωτίζουν μαρτυρίες επιζώντων, παιδιών και εφήβων τότε, που διέσχιζαν το Αιγαίο στην αντίθετη κατεύθυνση από ό,τι οι γονείς τους.

Το ιστορικό πλαίσιο της «δεύτερης προσφυγιάς» θέτει ο καθηγητής Ιστορίας Γιάννης Αντωνόπουλος. Μοναδική συνεισφορά στην εκπομπή η μαρτυρία της Μάρως Σμυρνιωτοπούλου-Λιακοσταύρου που από το «Τηγάνι» της Σάμου βρέθηκε στο στρατόπεδο Νουσεϊράτ της Παλαιστίνης.

Στο στούντιο του Πρώτου Προγράμματος και ο δημοσιογράφος της ΕΡΤ Νάσος Μπράτσος που ανέδειξε μέσα από την πολύμηνη έρευνά του σημαντικές πτυχές της ζωής των προσφύγων του Αιγαίου της περιόδου 1941-1945.

Έρευνα-παρουσίαση: Θωμάς Σίδερης.